Örgüt Propagandası Suçu ve Cezası; TMK 7/2 - TCK 220/8
Bir sosyal medya paylaşımı, atılan bir slogan veya yapılan bir konuşma örgüt propagandası suçuna konu olabilir. Ancak bir örgütten söz etmek ya da tartışmalı bir düşünceyi açıklamak, tek başına bu suçun oluştuğu anlamına gelmez. Önemli olan, açıklamanın ne anlattığı, hangi ortamda yapıldığı ve örgütün şiddet içeren yöntemleriyle nasıl bir bağlantı kurduğudur. Haber verme, eleştiri ve düşünce açıklama özgürlüğü de bu değerlendirmede dikkate alınmalıdır.
Örgüt Propagandası Suçu Nedir?
Örgüt propagandası; bir suç örgütünün cebir, şiddet veya tehdit içeren yöntemlerini haklı gösterecek, övecek ya da bu yöntemlerin kullanılmasını teşvik edecek şekilde propaganda yapılmasıdır. Bu suç, Türk Ceza Kanunu'nun 220/8. maddesinde düzenlenmiştir. Söz konusu örgüt bir terör örgütü ise Terörle Mücadele Kanunu'nun 7/2. maddesindeki özel düzenleme uygulanır. Örneğin bir saldırının gerçekleştiğini haber olarak aktarmak ile saldırıyı övüp benzer eylemler yapılmasını desteklemek aynı şekilde değerlendirilmez. Açıklamanın tamamına ve taşıdığı mesaja bakılması gerekir.
Örgütle İlgili Her Açıklama Propaganda Suçu mudur?
Hayır. Kanun, örgütle ilgili her açıklamayı aynı kapsamda değerlendirmez. TMK 7/2'nin ilk cümlesindeki suçun oluşması için yapılan propagandanın, örgütün cebir, şiddet veya tehdit içeren yöntemlerini haklı göstermesi, övmesi ya da bu yöntemlerin kullanılmasını teşvik etmesi gerekir.
Meşru göstermek, bu yöntemleri haklı veya kabul edilebilir bir yol olarak sunmaktır. Övmek, şiddet veya tehdit yöntemlerini yüceltmek; teşvik etmek ise başkalarını bu yöntemlere başvurmaya özendirmek veya yönlendirmektir. Bu üç durumun birlikte bulunması gerekmez; bunlardan birinin varlığı, suçun diğer koşullarıyla birlikte değerlendirilir.
11 Nisan 2013 tarihli 6459 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikte bu şart açıkça düzenlenmiştir. Değişikliğin amacı, ceza sorumluluğunun sınırlarını belirginleştirmek ve ifade özgürlüğüne yönelik sınırlamayı Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi standartlarıyla uyumlu hâle getirmektir. Belirleyici olan, açıklamanın yalnızca örgütle ilgili olması değil, örgütün şiddet veya tehdit yöntemlerine nasıl yaklaştığıdır.
Açıklamanın hangi mesajı verdiği, bütünü ve yapıldığı koşullar üzerinden incelenir. İlk cümlede aranan bu bağlantıyı taşımayan bir açıklama, yalnızca örgütle ilgili olduğu için bu hüküm kapsamında cezalandırılamaz. Bu açıklama TMK 7/2'nin ilk cümlesindeki genel düzenlemeye ilişkindir. Aynı fıkrada ayrıca sayılan slogan, amblem ve benzeri davranışlar ile başka suçlara ilişkin hükümler, kendi koşulları içinde ayrıca değerlendirilir.
Örgüt Propagandası Suçunun Cezası Nedir?
Suçun temel şekli için öngörülen cezalar şöyledir:
Düzenleme Hapis cezası; Suç örgütü propagandası - TCK 220/8 1 yıldan 3 yıla kadar, Terör örgütü propagandası - TMK 7/2 1 yıldan 5 yıla kadar
Her iki suçun basın ve yayın yoluyla işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında artırılır. İnternet ve sosyal medya üzerinden yapılan yayınlar da koşullarına göre bu kapsama girebilir. Bunlar kanundaki ceza aralıklarıdır. Mahkemenin vereceği ceza; eylemin özelliklerine uygulanabilecek artırımlara ve indirimlere göre belirlenir.
Sosyal Medya Paylaşımı Suç Oluşturur mu?
Sosyal medya üzerinden yapılan yazılı, görsel veya sesli paylaşımlar propaganda suçuna konu olabilir. Başkasına ait bir içeriğin yeniden paylaşılması da değerlendirmeye alınabilir. (Örn.Retweet)
Ancak her paylaşım otomatik olarak suç oluşturmaz. Paylaşımın içeriği kadar hangi amaçla ve hangi bağlamda yapıldığı da önemlidir. Bir görüntünün haber amacıyla paylaşılması, eleştirilmesi veya desteklenmesi farklı anlamlar taşıyabilir. Bu nedenle yalnızca tek bir cümleye ya da görsele bakılarak sonuca ulaşılmamalıdır. Paylaşıma eklenen açıklamalar ve içeriğin bütünü birlikte incelenmelidir.
Ayrıca paylaşımın ilgili kişi tarafından yapıldığının da ortaya konulması gerekir. Bir hesapta kişinin adının veya fotoğrafının bulunması, hesabın ve bütün paylaşımların ona ait olduğunu her durumda kanıtlamaz.
Slogan Atmak veya Sembol Taşımak Suç mudur?
Terörle Mücadele Kanunu; terör örgütünün üyesi veya destekçisi olduğunu belli edecek şekilde slogan atılması, örgüte ait işaretlerin taşınması ve bazı benzer davranışlar için ayrıca düzenleme içermektedir. Bununla birlikte her slogan veya sembol, bulunduğu ortamdan bağımsız değerlendirilemez. Ne söylendiği, hangi işaretin kullanıldığı ve davranışın ne anlama geldiği somut olay üzerinden incelenmelidir.
Eleştiri Yapmak veya Haber Paylaşmak Suç mudur?
Haber vermek, siyasi görüş açıklamak veya eleştiri yapmak tek başına örgüt propagandası değildir. Bir düşüncenin sert, rahatsız edici ya da toplumun bir bölümü tarafından kabul görmeyen nitelikte olması da onu kendiliğinden suç hâline getirmez.
TMK 7/2'de, haber verme sınırlarını aşmayan veya eleştiri amacıyla yapılan düşünce açıklamalarının suç oluşturmayacağı açıkça belirtilmiştir. Öte yandan bir açıklamanın "haber" ya da "eleştiri" olarak adlandırılması da tek başına yeterli değildir. İçeriğin gerçekten ne anlattığına ve şiddeti destekleyen bir mesaj taşıyıp taşımadığına bakılır. Anayasa Mahkemesi de düşünce açıklamalarının değerlendirilmesinde bu ayrımın önemini vurgulamaktadır.
Soruşturma ve Yargılama Nasıl Yürütülür?
Örgüt propagandası suçunda soruşturma yapılabilmesi için bir kişinin şikâyetçi olması şart değildir. Savcılık, suç işlendiği şüphesini öğrendiğinde kendiliğinden soruşturma başlatabilir. Soruşturmada açıklamanın veya paylaşımın içeriği, kime ait olduğu, hangi koşullarda yapıldığı ve suçun diğer şartlarını taşıyıp taşımadığı araştırılır.
Terör örgütü propagandası davalarına ağır ceza mahkemesinde, TCK 220/8 kapsamındaki suç örgütü propagandası davalarına ise kural olarak asliye ceza mahkemesinde bakılır. Soruşturma açılması, kişinin suçlu bulunduğu veya mutlaka tutuklanacağı anlamına gelmez. Tutuklama için kanundaki koşulların ayrıca bulunması ve kararın somut gerekçelere dayanması gerekir.
Her Olay Kendi Koşulları İçinde Değerlendirilir
Örgüt propagandası suçunda yalnızca kullanılan kelimeler değil, açıklamanın bütünü ve verildiği ortam önem taşır. Özellikle sosyal medya paylaşımlarında içeriğin eksiksiz incelenmesi ve paylaşımı yapan kişinin doğru belirlenmesi gerekir.
Bir açıklamanın haber, eleştiri veya suç oluşturan propaganda niteliğinde olup olmadığı; içeriği, bağlamı ve şiddetle bağlantısı birlikte değerlendirilerek belirlenir.
Kaynak ve Mevzuat Notu
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 220/8; 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu m. 7; 11/4/2013 tarihli 6459 sayılı Kanun m. 8 ve ilgili değişiklik gerekçesi; 5235 sayılı Kanun m. 11 ve m. 12; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun ilgili hükümleri; Anayasa Mahkemesinin ifade özgürlüğüne ilişkin karar ve değerlendirmeleri.
Bilgilendirme Notu: Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İçeriği hukuki görüş veya danışmanlık niteliğinde değildir. Her somut olay, ilgili mevzuat ve dosyadaki deliller çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir.